دیپارتمنت تاریخ
مقدمه
علم تاریخ، بهعنوان یکی از ارکان اساسی علوم انسانی، نقش بیبدیلی در شناخت گذشته، درک حال و ترسیم آینده جوامع بشری ایفا میکند. این دانش، با تحلیل و بررسی رویدادها و تحولات تاریخی، به انسانها امکان میدهد، تا از تجربیات پیشینیان بهرهمند شده و مسیرهای بهتری برای آینده خود انتخاب کنند.
در بستر جوامع انسانی، تاریخ نهتنها بهعنوان روایتگر وقایع گذشته، بلکه بهمثابه چراغی روشن در تاریکیهای آینده عمل میکند. مطالعه تاریخ، بهویژه درکشورهایی مانند افغانستان که با تحولات و چالشهای متعددی مواجه بودهاند، از اهمیت ویژهای برخوردار است. آگاهی از گذشته، به مردم این سرزمین کمک میکند تا با درک عمیقتری از هویت ملی و فرهنگی خود، در برابر بحرانها و تهدیدهای پیشرو مقاومتر عمل کنند
افغانستان، با پیشینهای غنی و تمدنی کهن، نیازمند بازنگری و تحلیل دقیق تاریخ خود است. مطالعات تاریخی، ابزارهایی مؤثر برای شناخت عوامل مؤثر در شکلگیری جوامع و تمدنها فراهم میآورد و به ما امکان میدهد تا با بهرهگیری از تجارب گذشته، مسیر توسعه و پیشرفت را با آگاهی بیشتری طی کنیم.
در این راستا، نهادهای تحصیلی کشور، بهویژه پوهنتون بغلان، نقش بسزایی در ترویج و تدریس علم تاریخ ایفا میکنند. دیپارتمنت تاریخ در چوکات پوهنحی تعلیم و تربیه این پوهنتون، با هدف تربیت متخصصان متعهد و آگاه، مسؤولیت آموزش مضامین تاریخی را بر عهده دارد. این دیپارتمنت، با بهرهگیری از روشهای نوین آموزشی و پژوهشی، تلاش میکند تا نسل جدیدی از تاریخپژوهان را پرورش دهد که قادر به تحلیل و تبیین دقیق رویدادهای تاریخی باشند.
در نهایت، توجه به علم تاریخ و تقویت آن درساختارهای آموزشی کشور، نهتنها به ارتقای سطح آگاهی عمومی کمک میکند، بلکه زمینهسازتوسعه پایدار وتحکیم هویت ملی میگردد. از اینرو، حمایت از دیپارتمنتهای تاریخ و سرمایه گذاری در پژوهشهای تاریخی، گامی مؤثر درجهت پیشرفت و تعالی جامعه افغانستان محسوب میشود.
معرفی مختصر دیپارتمنت تاریخ پوهنتون بغلان
تاریخچه:
دیپارتمنت تاریخ همانگونه که یکی از رشتههای مهم تحصیلی در پوهنحیهای تعلیم و تربیه نهادهای تحصیلات عالی افغانستان است، جایگاه مهم را در پوهنحی های تعلیم و تربیه پوهنتون بغلان نیز دارد.
دیپارتمنت تاریخ پوهنتون بغلان در ابتدا تحت عنوان «دیپارتمنت علوم اجتماعی» در چوکات پوهنحی تعلیم و تربیه فعالیت مینمود. با توجه به نیازهای علمی و آموزشی، در سال ۱۳۹۰ هـ.ش، بر اساس قوانین وزارت تحصیلات عالی و پلان اکادمیک، این دیپارتمنت به دو بخش مستقل تقسیم گردید که یکی از آنها دیپارتمنت تاریخ بود. هدف اصلی از تأسیس این دیپارتمنت، تربیت کادرهای متخصص و معلمان مسلکی در رشته تاریخ برای نظام معارف کشور و ارتقای سطح آگاهی تاریخی جامعه میباشد.
دیپارتمنت تاریخ دارای سه تن استاد ذکور میباشد که همگی دارای تحصیلات عالی در سطوح ماستری و دکتورا است. این اساتید با تعهد و تخصص، مسؤولیت تدریس مضامین تاریخی را در پوهنحی تعلیم و تربیه و سایر پوهنحیهای پوهنتون بغلان به عهده دارند
نصاب دیپارتمنت تاریخ بر اساس مفردات جدید درسی تنظیم گردیده که توسط ریاست نصاب تحصیلات عالی کشور تأیید شده است. این نصاب با در نظر گرفتن نیازهای معاصر و استانداردهای علمی، در حال حاضر در دیپارتمنت مورد استفاده قرار میگیرد. در مجموع، دیپارتمنت تاریخ پوهنتون بغلان بهعنوان یکی از نهادهای علمی معتبر، در جهت تربیت نسل آگاه و متخصص در عرصه تاریخ، گامهای مؤثری برداشته و به توسعه علمی و فرهنگی کشور کمک شایانی نموده است. با وجود چالشهایی چون بار سنگین درسی استادان، کمبود کادر علمی، اشتغال در شوراها و کمیتههای مختلف، و فقدان کتابخانهای مجهز و منابع علمی کافی، دیپارتمنت تاریخ پوهنتون بغلان همچنان به فعالیتهای علمی و پژوهشی خود ادامه داده است. در سالهای اخیر، با توجه به سیاستهای حمایتی امارت اسلامی در حوزه تحقیق و تألیف، توجه به این عرصه افزایش یافته است. استادان دیپارتمنت تاریخ، با تکیه بر مطالعات و پژوهشهای خود، چندین اثر علمی را تألیف، ترجمه و تحقیق کردهاند. همچنین، مقالات علمی-تحقیقی آنان در ژورنالهای ملی و بینالمللی منتشر شده است. علاوه بر این، دیپارتمنت تاریخ در برگزاری برنامههای مناسبتی، معارفه و کنفرانسهای علمی نقش فعالی داشته است. این فعالیتها نشاندهنده تعهد و تلاش مستمر استادان در ارتقای سطح علمی و پژوهشی دیپارتمنت میباشد.
وضعیت فعلی
دیپارتمنت تاریخ فعلاً دارای 3 تن استاد با درجه های تحصیلی دکتور، ماستر که همه دارای رتبه های علمی پوهندوی است و بیشتر این استادان به زبان های خارجی تسلط دارند و همچنان این دیپارتمنت دارای نصاب و مفردات درسی واحد بوده که در وزارت تحصیلات عالی افغانستان قابل اجرا است.
در بخش زیربنا ها دیپارتمنت تاریخ از خود شعبه اداری و صنوف درسی در اختیار دارد؛ اما در بخش علمی مکلفیت بیشتر درسی استادان، کمبود کادر علمی، مصروفیت استادان درکمیتههای مختلف، نبود کتابخانه مجهز و ... مانع ارتقا علمی و خدمت گذاری خوبتر استادان مطابق رسالت وظیفوی شان شده است. با این وجود، همه موانع دیپارتمنت در قسمت ارتقای ظرفیت علمی استادان ساکت نبوده و در این راستا گام های علمی و عملی برداشته است.
معرفی اعضای دیپارتمنت
۱. پوهندوی شفیق الله مشتاق امر دیپارتمنت تاریخ
محترم پوهندوی شفیق الله مشتاق فرزند عبدالحق در یازدهم ثور سال 1364 در دهکده ایراغک سفلی تگاب فرغانبل شهرستان خوست ولایت بغلان در یک خانوادهی اصیل و مسلمان دیده به جهان گشود. پس از سپری نمودن دوران کودکی در کانون خانواده آموزش های ابتدایی را که مشمول رو خوانی قران کریم و برخی کتب منظوم فارسی است نزد امامان مساجد فراگرفت. دوره ابتدائیه را درمکتب استاد سبزمحمدخان و دوره ثانوی و لیسه را درمکتب استاد عبدالرحمن خان به اتمام رسانیده است.
نامبرده درسال 1369 شامل دبستان ابتدایی مرحوم سبزمحمد خان گردیده وازآن جا به درجه ای عالی درسال 1374 ازصنف ششم فارغ گردید ودرسال 1375 وارد صنف هفتم دبیرستان عالی استاد عبدالرحمن خان(مکتب لیسۀ مرکزی خوست) شد ودوره ای ثانوی را دراین مکتب فراگرفت. استاد موصوف چون علاقهی که به ادامه تحصیل داشت از جمله اشتراک کنندگان امتحان کانکور سال 1383 که با کسب 258 نمبر به دیپارتمنت تاریخ پوهنحی تعلیم وتربیه پوهنتون کابل راه یافت که بالاخره در سال 1387 با کسب درجه اعلی از این دیپارتمنت فراغت حاصل نمود.
استاد موصوف در 26 ماه ثور 1388 از طریق رقابت آزاد به صفت استاد در دیپارتمنت تاریخ پوهنحی تعلیم و تربیه پوهنتون بغلان جذب گردید و بعد از سپری شدن تقریباٌ ده سال باز از طریق یک آزمون آزاد به پروگرام ماستری در دیپارتمنت تاریخ پوهنحی ادبیات دانشگاه شهید بهشتی کشور ایران شامل و در سال 1398 باکسب درجه عالی و به سویه ماستر از این دانشگاه فارغ گردیده است.
ماموریتها:
آمر دیپارتمنت تاریخ در سالهای 1390-1393؛
معاون پوهنحی تعلیم و تربیه در سال های 1393- 1396؛
بعد از برگشت پروگرام ماستری در سال 1398 الی سال 1403 به حیث استاد دیپارتمنت تاریخ ایفای وظیفه نموده است. اما از اواخر سال 1403 تا اکنون به صفت آمردیپارتمنت تاریخ مصروف کار است. استاد موصوف تا هنوز دهها مقاله در مجلههای علمی داخلی و خارجی به نشر رسانیده است و ضمناً استاد مشتاق یک اثر ترجمه تحت عنوان «ریشه های جنگ اول جهانی» و دو اثر تألیفی تحت عنوان ( پیشنه تاریخی ولسوالی خوست و نقش احمد شاه مسعود در خروج ارتش شوروی از افغانستان)تحریر نموده است که یکی زیور چاپ یافته و دومی در حال استمرار چاپ است.
شماره تماس: 0700706236
2. پوهندوی دکتور همایون رهیاب
محترم پوهندوی دکتور همایون رهیاب در سال ۱۳۵۹ / ۱۹۸۱ در یک خانواده روشنفکر در مرکز ولسوالی دوشی ولایت بغلان چشم به جهان گشود. موصوف بعد از اتمام دوره مکتب ، در سال ۱۳۸۱ با سپری نمودن آزمون کانکور در رشته تاریخ پوهنحی علوم اجتماعی پوهنتون تعلیم و تربیه کابل راه یافت و در سال ۱۳۸۴ به درجه عالی ازآن فارغ گردید. نامبرده بلافاصله به تاریخ ۱۴/ ۱/ ۱۳۸۵ به عنوان استاد در دیپارتمنت تاریخ پوهنتون بغلان جذب و به تدریس و تحقیق آغاز نمود.
دکتور رهیاب در سال ۱۳۸۷ از طریق یک رقابت آزاد در برنامه ماستری پوهنتون تعلیم وتربیه کابل راه یافت و در سال ۱۳۸۸ به درجه عالی از برنامه مذکور فارغ گردید. بعد از آن به عنوان آمر دیپارتمنت علوم اجتماعی پوهنتون بغلان تا سال ۱۳۹۲مصدر خدمت گردید و از سال ۱۳۹۲- ۱۳۹۷ به حیث ریس مسولیت پوهنحی ژورنالیزم را به عهده داشت.
دکتور رهیاب در ماه جدی ۱۳۹۷ با استفاده از بورسیه دولتی در مقطع دکتورا در دانشگاه شهید بهشتی تهران پذیرش شد و در سال ۱۴۰۲ با درجه عالی از دانشگاه مذکور فارغ گردید. دکتور رهیاب در کنار تدریس و تحقیق، به عنوان عضو شورای مشورتی شاروالی پلخمری، عضو شورای رهبری پوهنتون بغلان ومسول کمیته ارتقای کیفیت فعالیت نموده و فعلا عضو کمیته اصلی ارتقای کیفیت، عضو کمیته اصلی و مسول کمیته فرعی نصاب و عضو شورای علمی پوهنتون بغلان می باشد.
در ضمن دکتور رهیاب بیش از ۱۲ عنوان مقاله علمی-تحقیقی دارد که در ژورنال های معتبر ملی و بین المللی نشرگردیده است و ۳ عنوان کتاب نیز نگاشته که تا اکنون اقبال چاپ نیافته است.
3. پوهندوی محمدفرید عظیمی
پوهندوی محمد فرید عظیمی فرزند محمد عظیم که درسال 1359 هجری شمسی درقریه عابدخیل ولسوالی خوست ولایت بغلان دریک خانواده متدین چشم به جهان گشود. دوره ای ابتدايیه ومتوسطه را درمکتب لیسه دهنه ولسوالی متذکره ودوره ای لیسه را درمکتب لیسه عالی نادریه شهر کابل درسال ۱۳۷۸هجری شمسی به پایان رسانید. درسال ۱۳۸۱ ازطریق پروسه امتحان کانکور به دیپارتمنت تاریخ پوهنحی ادبیات وعلوم بشری پوهنتون بلخ راه یافت ودرسال ۱۳۸۴هجری شمسی با نمرات کدری از پوهنتون متذکره فارغ گردید .
درسال ۱۳۸۵ به صفت استاد در دیپارتمنت تاریخ پوهنحی تعلیم وتربیه پوهنتون بغلان تقررحاصل نمود و مصدر خدمت به اولاد وطن گردید. درسال1389 هجری شمسی ازرتبه علمی پوهیالی به رتبه علمی پوهنیاری نایل گردید. در این مدت درپهلوی تدریس وظایف مختلف اداری ازجمله ازسال(1386- 1389) به صفت آمردیپارتمنت تاریخ، عضو شورای علمی، آمرکتابخانه، عضوکمیته تنظیم بورسهای تحصیلی استادان بدون کدام خستگی به وجه احسن انجام داده است. درجریان این مدت درپهلوی تدریس درورکشاپ ها وسمینارها ی علمی شرکت نموده است که میتوان ازشرکت درورکشاپ پیرامون ساختار نصاب معیاری درسطح وزارت تحصیلات عالی افغانستان وبرنامه هفت دوره انکشاف مسلکی استادان نام برد که ازتمام این برنامه ها تحسین نامه ها وسرتفکیت بدست آورده، همچنان بنا بر زحمات وشایستگی که ازخود نشان داده مفتخر به افتخارنامه پوهنتون بغلان نیز گردیده است.
بتاریخ ۱۳۹۲/۶/۹هجری شمسی رسماٌ از طریق وزارت تحصیلات عالی، جهت اتمام دوره ماستری عازم کشور قزاقستان شده وماستری خود را در رشته تاریخ مطالعات منطقوی موفقانه با درجه عالی به پایان رسانیده است. در طول این مدت مقالات مختلف علمی راتحت عنوان( جنگ سرد، بررسی حکومت کوشانیها، روابط اقتصادی افغانستان با قزاقستان، اهمیت تاریخی روابط افغانستان با کشورهای آسیای مرکزی، جایگاه سیاسی افغانستان درسطح منطقه) به رشته تحریر در آورده که در مجلات علمی داخلی وخارجی به چاپ رسیده است. درجریان دوره ماستری در کشور قزاقستان درسمینارهای علمی چون راهکار مبارزه با مواد مخدر، مقایسه میتود تدریس درنهادهای علمی وتحصیلی افغانستان و قزاقستان، فعالانه شرکت نموده وتحسین نامه های را ازاین پروگرامها به دست آورده است.
استاد موصوف درسال 1396 بنا به لزوم دید اداره پوهنتون به صفت ریس پوهنحی تعلیم و تربیه مقرر وتا سال ۱۴۰۰ ه شدر این سمت ایفای وظیفه نموده است. و همچنان در کنار وظایف محوله به ترفیعات علمی خویش نیز دست زده است که در نتیجه درسال 1399 از رتبه علمی پوهنملی به اصل رتبه پوهندوی نایل گردیده است.
درضمن قابل ذکراست که با لسانهای رسمی چون زبان پشتو، زبان دری ولسانهای خارجی چون زبان روسی، زبان انگلسی، آشنای کامل دارد. وهمچنان با پروگرامهای کمپیوتری وساخت پروپوزل نویسی ازخود مهارتهای لازم را دارامیباشد . شماره تماس: 0708342402
وظایف و مکلفیت آمر دیپارتمنت تاریخ
- ریاست از جلسات دیپارتمنت
- تمثیل دیپارتمنت در برابر نهاد های بالای
- ترتیب آجندا و پلان کاری دیپارتمنت
- اجراات اصولی در مورد فیصله های مجلس دیپارتمنت منجمله تکمیل اسناد تقرر، ترفیع علمی و انفکاک استادان
- نظارت از تطبیق نصاب درسی و چگونگی پیشرفت درس های نظری، عملی و ساحوی مربوط به دیپارتمنت
- ارایه ابتکار و نوآوری برای انکشاف و بهبود وضع دیپارتمنت و پوهنحی
- تلاش برای رفع نیازمندی های دیپارتمنت
- تنظیم امور اکادمیک و اداری دیپارتمنت
- پیشنهاد برای تقدیر و تحسین از کار اعضای دیپارتمنت که خود ابتکار، برازنده گی و شایسته گی در تدریس، تحقیق و یا سایر فعالیت های اکادمیک نشان داده اند و پیشنهاد مجازات در مورد آنعده اعضای دیپارتمنت که مرتکب تخلفات جدی میشوند
- ارایه گزارش از فعالیت های دیپارتمنت به ریاست و شورای علمی پوهنحی
- ارزیابی قعالیت های اکادمیک اعضای کادر علمی دیپارتمنت در هر سمستر و ارایه آن به مجلس دیپارتمنت
- سایر وظایفی که طبق احکام قانون به آمر دیپارتمنت تعلق میگیرند.
برنامه های علمی دیپارتمنت تاریخ
- تطبیق نصاب درسی
- تحقیق و نوشتن مقالات علمی توسط اعضای کادر علمی دیپارتمنت
- فراهم سازی زمینه های تحقیق و تدریس
- فراهم سازی فضای مناسب کار های علمی و تحقیقی
- ارتقای مهارت های لازمه محصلان
- حفظ تعادل بین تدریس عملی و نظری
- در نظر گرفتن اصل محصل محوری در تدریس
دیدگاه
دیپارتمنت تاریخ پوهنتون بغلان با تعهد به ارتقای سطح علمی و فرهنگی کشور، درنظر دارد تا بهصورت پیوسته، کادر های متخصص، متعهد و آگاه به دانشهای معاصر در رشته تاریخ را تربیت و به جامعه تقدیم نماید. این دیپارتمنت با هدف پاسخگویی به نیازهای علمی معارف کشور وسایرسکتورهای دولتی و خصوصی، تلاش مینماید تا معلمان مسلکی و تاریخدانانی ورزیده را پرورش دهد که با احساس مسؤولیت، دانش عمیق و تعهد به ارزشهای ملی و اسلامی، نقش مؤثری در توسعه و تعالی جامعه ایفا نمایند.
ماموریت (رسالت)
دیپارتمنت تاریخ، زمینه ی آموزش باکیفت علمی ونظری را بری محصلان فراهم نموده، تامحصلان بتواند به مسایل تاریخی آشنای حاصل کرده، بسترمناسبی جهت غنامندی وشگوفای علم ودانش رامهیا نموده وبامعیارهای اکادمیک در پرتو قانون، مطابق اساسات اسلامی بادانش، متعهد، مسولیت پذیر ووطن دوست را به جامعه ومعارف کشورتربیت وتقدیم نماید.
ارزشها
-
- حاکم بودن نظام شرعی و اسلامی در سطح دیپارتمنت و ارجگذاری به آن.
- موجودیت فضای اعتماد، همدیگر پذیری و هماهنگی حاکم در دیپارتمنت.
- داشتن اساتید متعهد و همکار.
- کیفیت در ارایه͏ی خدمات آموزشی و تحقیقی.
- ارجگذاری به کارهای تحقیقی اعضای کادر علمی دیپارتمنت تاریخ.
- داشتن لوازم، امکانات و تسهیلات لازم تکنالوژیکی.
- موجودیت اسناد علمی و تقنینی.
- حفظ کرامت و منزلت نیروی انسانی.
- داشتن لابراتوار و کتابخانه در سطح پوهنحی به منظور استفادهی محصلان و اساتید دیپارتمنت.
- موجودیت فارم تحقیقاتی جهت پیشبرد کارهای عملی محصلان و استادان.
- داشتن ظرفیتهای علمی به سویهی ماستر.
- نهادینه بودن تحقیقات علمی.
اهداف
دیپارتمنت تاریخ پوهنحی تعلیم وتربیه با استفاده از عرضه خدمات معیاری و با کیفیت علمی میخواهد دانش، تخصص و مهارت را برای دانشجویان خویش آموزش دهد تا دانشجویان با کسب مهارت وآموزش تواناییهای لازم برای خدمت گذاری به مردم و جامعه خویش را بهدست آورند.
دیپارتمنت تاریخ برای رسیدن به اهداف خویش آماده تحقق موارد ذیل میباشد:
- آموزش، تربیه و تقدیم جوانان تحصیل کرده و توانا به نظام معارف کشور و جامعه؛
- رشد بینش و تفکر باز سیاسی و فرهنگی جوانان؛
- ارتقای دانش علمی و تاریخی محصلان رشته؛
- ارتقای مهارت مسلکی استادان و دانشجویان؛
- ارتقای ظرفیت علمی و درجه تحصیل اساتید؛
- تربیت معلمان مسلکی و متخصص در رشتة تاریخ و تقدیم آن به معارف در جهت توسعه و ترویج آموزش مبتنی بر هدف؛
- ترویج تدریس بر مبنای تحقیق و روشهای فعال نوین آموزشی؛
- ایجاد زمینههای تحقیقی برای استادان و تحقیقات ساحوی و گردشگری برای محصلان؛
- جذب کادرهای علمی جهت خدمت گذاری بهتر به رشته؛
- ایجاد توأمیت دخلی؛
- تجدید و توسعه تفاهمنامهها با ریاست معارف و اطلاعات و فرهنگ ولایت بغلان؛
- سهم گرفتن درتجهیز کتابخانه و مراقبت از پاکی ونظافت محیط پوهنتون؛
- تشویق استادان در زمینه تحقیق و ترفیع علمی؛
- تشویق محصلان جهت مطالعه و مقاله نویسی در حوزة تاریخ.
فعالیتها
دیپارتمنت تاریخ ازبدو تاسیس درچوکات دیپارتمنت علوم اجتماعی وهم به عنوان دیپارتمنت مستقل تحت نام دیپارتمنت تاریخ فعالیت های مفید و چشمگیری در عرصه علم و آموزش انجام داده و با تقدیم جوانان تحصیل کرده به جامعه وانجام تحقیقات علمی، در روند توسعه فرهنگی و علمی جامعه افغانستان نقش موثر را ادا کرده است. مهمترین دست آوردهای این نهاد علمی درطول حیات اش به شرح ذیل می باشد:
- تقدیم جوانان تحصیل کرده و مسلکی در رشته تاریخ به جامعه؛
- داشتن سه صنف فعال رشته تاریخ وپوشش درسی مضامین مرتبط به علم تاریخ ازقبیل تاریخ معاصر افغانستان و تاریخ تمدن اسلام در سطح پوهنتون بغلان؛
- تقدیم دو دور فراغت در بخش شبانه از رشته تاریخ به جامعه؛
- انجام تحقیقات ارزشمند علمی و ارایه کنفرانس ها در رشته تاریخ توسط اعضای کادر علمی این دیپارتمنت؛
- سهم گیری فعال دیپارتمنت در برنامه ها و مراسم که به مناسبت روزهای تاریخی در سطح پوهنتون وپوهنحی ها برگزار می گردد.